Νίκος Κάσδαγλης, Η σοροκάδα

Δίκτυα Κειμένων Λογοτεχνίας

ΚΕΙΜΕΝΟ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

  1. Συγκρίνετε την πραγματική διάρκεια των γεγονότων με αυτή της αφήγησης και καταγράψτε τα συμπεράσματά σας. Για ποιον λόγο, κατά τη γνώμη σας, ο συγγραφέας έκανε αυτή την επιλογή;
  2. Κεντρικό πρόσωπο της αφήγησης είναι ο κυβερνήτης του αμερικανικού πλοίου. Πώς θα τον χαρακτηρίζατε με βάση τη συμπεριφορά του;
  3. Ποιο είναι το βασικό θέμα της «Σοροκάδας»; Πιστεύετε πως διατηρεί την επικαιρότητά του στις μέρες μας;

Κομφορμισμός

Δίκτυο Κειμένων Νεοελληνικής Γλώσσας

ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

Παπανούτσος, Ε.Π. (2008). Η δύναμη της μάζας. Στο Το δίκαιο της Πυγμής. Αθήνα: Νόηση.

Mr. Fish. (χ.χ.). Nonconformist.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Α. Πρωτοβάθμια Κατανόηση

  1. Να παρουσιάσετε συνοπτικά (60 έως 80 λέξεις) και χωρίς δικά σας σχόλια την ερμηνεία που δίνουν οι επιστήμονες στο φαινόμενο του κοινωνικού κομφορμισμού, όπως μεταφέρεται στο δοκίμιο του Ε.Π. Παπανούτσου.
  2. Κύριο χαρακτηριστικό του δοκιμιακού λόγου είναι η έντονη, πολλές φορές, προφορικότητα. Να τεκμηριώσετε την παρατήρηση αυτή, εντοπίζοντας τρεις διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους επιτυγχάνεται η προφορικότητα στο συγκεκριμένο δοκίμιο.

Β. Ερμηνεία

  1. Πώς αντιλαμβάνεστε εσείς την άποψη του Νίτσε ότι «η πλάνη δεν είναι τύφλωση, η πλάνη είναι ανανδρία»;
  2. Πώς οργανώνεται ο λόγος σε καθεμία από τις παραγράφους 3-5 («Μια βαθύτερη … να παραδεχτεί τις προτιμήσεις τους») του δοκιμίου του Ε.Π. Παπανούτσου; Να δικαιολογήσετε τη χρήση τους, συνδέοντας την απάντησή σας με τον σκοπό για τον οποίο γράφτηκε το κείμενο.
  3. Πώς παράγεται, κατά τη γνώμη σας, το κωμικό στο σκίτσο «Αντοκομφορμιστής…»;

Γ. Κριτικός στοχασμός

  1. Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το βασικό θέμα του σκίτσου «Αντικομφορμιστής…»; Ποια είναι η προσωπική σας άποψη για το θέμα;
  2. Σύμφωνα με τον Ε.Π. Παπανούτσο «Από τη δουλεία αυτή (ενν. την επιρροή του κοινωνικού σώματος) σώζεται μόνο ο επώνυμος άνθρωπος». Πώς μπορεί, κατά τη γνώμη σας, να πραγματοποιηθεί ο στόχος αυτός; (κείμενο επιχειρηματολογίας 350 έως 400 λέξεων με ελεύθερη επιλογή της επικοινωνιακής περίαστασης)

Φραντς Κάφκα, Μπροστά στον νόμο

Δίκτυα Λογοτεχνικών Κειμένων

ΚΕΙΜΕΝΟ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

  1. Αναδιηγηθείτε σύντομα (70 έως 90 λέξεις) την ιστορία που αφηγείται η παραβολή «Μπροστά στον νόμο».
  2. Γράφει ο Ian Reid για το λογοτεχνικό είδος της παραβολής: «Η κλασική παραβολή είναι ρεαλιστική ως προς τον τρόπο σκέψης και ηθικολογική ως προς τον σκοπό της. Οι πρωταγωνιστές είναι γενικά ανθρώπινα όντα και ορισμένες λεπτομέρειες στο σκηνικό και στους χαρακτήρες μπορεί να είναι συμβολικές». Να τεκμηριώσετε τις παρατηρήσεις αυτές, αντλώντας στοιχεία από την παραβολή του Φραντς Κάφκα.
  3. Η αφήγηση επιταχύνεται στο μέσο της; Με ποιους τρόπους επιτυγχάνεται η επιτάχυνση αυτή;
  4. Πώς ερμηνεύετε εσείς την τελευταία σκηνή του κειμένου; Πιστεύετε πως ο προβληματιμός που θέτει διατηρεί την επικαιρότητά του; Να απαντήσετε σε μία παράγραφο 150 έως 200 λέξεων.

Η σύγχρονη εκπαίδευση

Δίκτυο Κειμένων Νεοελληνικής Γλώσσας

ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

Παναγιωτόπουλος, Ι.Μ. (1966). Ο ρυθμός της Ιστορίας. Στο Ο σύγχρονος άνθρωπος. Αθήνα: Οι Εκδόσεις των Φίλων.

Alberta Regional Consortia. (2016). Competencies.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Α. Πρωτοβάθμια Κατανόηση

  1. Στην τελευταία παράγραφο («Αλλά πάνω απ’ όλα … τον μέλλοντα άνθρωπο») του «Κειμένου 1» ο συγγραφέας αναφέρεται στη σημαντικότερη αρετή που πρέπει να διαθέτει ο σύγχρονος άνθρωπος; Να παρουσιάσετε συνοπτικά (60 έως 80 λέξεις) τις απόψεις του, χωρίς να προσθέσετε δικά σας σχόλια.
  2. Στις προτάσεις που ακολουθούν από το «Κείμενο 1» να αντικαταστήσετε τις λόγιες λέξεις (είναι τυπωμένες με έντονα γράμματα) με νοηματικά ισοδύναμες λαϊκές: (1) Πώς πρέπει να την αντιμετωπίσει η παιδεία, αν θέλει να είναι συμπαραστάτης και όχι ουραγός της ζωής; (2) Τι πρέπει να πούμε στους νέους ανθρώπους, ώστε να μη βρεθούν έξω από τη γοργή ανέλιξη του πολιτισμού μας. (3) Όποιος σπουδάζει μια επιστήμη πρέπει να συμπληρώνει τα κενά που σχηματίζονται από την άρση των δεδομένων, που έπαυσαν πια να ισχύουν. (4) Οι λαμπρότερες επιδόσεις απομένουν στείρες, όταν εκείνος που τις κερδίζει δεν έχει την ικανότητα να τις συνδέσει με τις ανάλογες επιδόσεις των άλλων.
  3. Ποιος είναι ο ισχυρισμός τον οποίο επιχειρεί να αποδείξει ο συγγραφέας στη β’ παράγραφο («Πρέπει να τους μάθουμε … καινούργιος τύπος ανθρώπου») του «Κειμένου 1»; Ποιον τρόπο πειθούς επιστρατεύει για να επιτύχει τον στόχο του;

Β. Ερμηνεία

  1. «Μήτε ο πολυμαθής μήτε ο ικανός να λάμψει μέσα σ’ ένα κοινωνικό σύνολο μήτε ο κάτοχος μιας προνομιούχου αγωγής είναι ο αναμφισβήτητα μορφωμένος»: Πώς αντιλαμβάνεστε εσείς το περιεχόμενο της πρότασης αυτής του «Κειμένου 1»; Να απαντήσετε σε μία παράγραφο 80 έως 100 λέξεων.
  2. Να ερμηνεύσετε τη χρήση των ερωτήσεων της α’ παραγράφου («Το θέμα είναι … νόημα του καιρού;») του «Κειμένου 1».
  3. Ποιο είναι το ρηματικό πρόσωπο που κυριαρχεί στο «Κείμενο 1»; Να ερμηνεύσετε την επιλογή του συγγραφέα, λαμβάνοντας υπόψη το ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται και τον σκοπό για τον οποίο έγραψε το κείμενο.
  4. Για ποιον λόγο, κατά τη γνώμη σας, γίνεται στο «Κείμενο 1» η αναφορά στις απόψεις του Gaston Berger;
  5. Να ορίσετε σύντομα τις έννοιες: «οικουμενική συνείδηση» και «δημιουργικότητα & καινοτομία», όπως παρουσιάζονται στο «Κείμενο 2».

Γ. Κριτικός Στοχασμός

  1. Τι είδους είναι το «Κείμενο 2»; Από ποιον δημιουργήθηκε, σε ποιον απευθύνεται και με ποιον σκοπό;
  2. Το «Κείμενο 2» δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1966, ενώ το «Κείμενο 1» το 2016. Ποιες ομοιότητες και διαφορές παρατηρείτε στις δεξιότητες που περιλαμβάνουν τα δύο κείμενα; Πού οφείλεται, κατά τη γνώμη σας, η διαφοροποίηση; Η απάντησή σας να περιέχεται σε παράγραφο 100 έως 120 λέξεων που να αναπτύσσεται με σύγκριση – αντίθεση.
  3. Αντλώντας πληροφορίες από τα δύο κείμενα, να παρουσιάσετε σε ένα κείμενο 350 έως 400 λέξεων τις προτάσεις σας, ώστε οι απόφοιτοι της ελληνικής εκπαίδευσης να είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι τις προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου.

Δημοκρατία & Ολοκληρωτισμός

Δίκτυο Κειμένων Νεοελληνικής Γλώσσας

ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

Κόλλιας, Κ. (1967, 22 Απριλίου). Διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό. Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας.

Σεφέρης, Γ. (1969, 28 Μαρτίου). Διακήρυξη εναντίον της Χούντας. Λονδίνο: Ελληνική Υπηρεσία BBC.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Α. Πρωτοβάθμια Κατανόηση

  1. Να παρουσιάσετε συνοπτικά (100 έως 120 λέξεις) και χωρίς δικά σας σχόλια τα επιχειρήματα με τα οποία ο συντάκτης του «Κειμένου 1» δικαιολογεί την επιβολή της δικτατορίας και ο συντάκτης του «Κειμένου 2» την καταγγέλλει.
  2. Να εντοπίσετε δύο χαρακτηριστικά του πολιτικού λόγου στο διάγγελμα του Γιώργου Σεφέρη και τρία χαρακτηριστικά του προπαγανδιστικού λόγου στο διάγγελμα του Κωνσταντίνου Κόλλια.
  3. «χρέος»: Με τη λέξη αυτή να δημιουργήσετε δύο ονοματικά και δύο ρηματικά σύνολα και στη συνέχεια με καθένα από αυτά να γράψετε μία πρόταση.

Β. Ερμηνεία

  1. «Όλοι πια το διδάχτηκαν και το ξέρουν πως στις δικτατορικές καταστάσεις η αρχή μπορεί να μοιάζει εύκολη, όμως η τραγωδία περιμένει αναπότρεπτη στο τέλος»: Τι εννοεί, κατά τη γνώμη σας, ο Σεφέρης με τη θέση αυτή; Να απαντήσετε σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων, αξιοποιώντας πληροφορίες και από τα δύο διαγγέλματα.
  2. Να εντοπίσετε μία περίπτωση επίκλησης στο ήθος του πομπού σε καθένα από τα κείμενα (μονάδες 4) και να ερμηνεύσετε τον λόγο για τον οποίο ο κάθε συντάκτης επέλεξε τον συγκεκριμένο τρόπο πειθούς.
  3. Ποιο ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί σε καθένα από τα δύο διαγγέλματα; Να δικαιολογήσετε την επιλογή των συντακτών τους.
  4. Να χαρακτηρίσετε το ύφος καθενός από τα δύο διαγγέλματα, επιλέγοντας ένα από τα είδη που σας δίνονται στη συνέχεια (μπορείτε να επιλέξετε πάνω από ένα είδος): πομπώδες / λιτό / εξομολογητικό / λυρικό / σκωπτικό / σοβαρό / άμεσο. Στη συνέχεια και να ερμηνεύσετε τον λόγο για τον οποίο επελέγη από τον συντάκτη του, λαμβάνοντας υπόψη σας το ακροατήριο στο οποίο απευθύνεται ο καθένας και τον σκοπό που επιχειρεί να επιτύχει.

Γ. Κριτικός Στοχασμός

  1. Στις 24 Ιουλίου του 1974 αποκαθίσταται η δημοκρατία στη χώρα μας μετά από μία επταετία στυγνής δικτατορικής διακυβέρνησης. Με αφορμή τον εορτασμό της επετείου αυτής αποφασίζετε να δημοσιεύσετε ένα κείμενο (350 έως 400 λέξεις) στο προσωπικό σας ιστολόγιο, στο οποίο προβληματίζεστε σχετικά με την ύπαρξη στον σύγχρονο κόσμο παραγόντων που ευνοούν την ανάπτυξη του ολοκληρωτισμού.

Πολίτες & Πολιτική

Δίκτυο κειμένων Νεοελληνικής Γλώσσας

ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

Sartori, G. (2015). Συμμετοχικότητα. Στο Η Δημοκρατία σε 30 μαθήματα, μετφ. Σώτη Τριανταφύλλου. Αθήνα: Μελάνι.

Ευρωβαρόμετρο. (2018). Δημοκρατία και εκλογές.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Α. Πρωτοβάθμια Κατανόηση

  1. Με ένα σύντομο σημείωμά σας (60 έως 80 λέξεις) να αποδώσετε συνοπτικά και χωρίς δικά σας σχόλια το περιεχόμενο της 3η, 4ης και 5ης παραγράφου («Το πρόβλημα είναι … να εξυπηρετεί τον πολίτη») του «Κειμένου 1».
  2. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των προτάσεων του «Κειμένου 1» που ακολουθούν, σημειώνοντας δίπλα στο γράμμα της καθεμιάς τη λέξη «Σωστό» ή «Λάθος» αντίστοιχα. Να δικαιολογήσετε σύντομα (2-3 γραμμές) τις απόψεις σας, κάνοντας και αναφορές στο κείμενο: [α] Στο πλαίσιο της συμμετοχικής δημοκρατίας οι πολίτες υποχρεούνται να συμμετέχουν στη διαχείριση των κοινών υποθέσεων. [β] Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι περισσότερο απαιτητική από τη συμμετοχική. [γ] Η πίστη σε μια τέλεια δημοκρατία αποδομεί στη συνείδηση των πολιτών το πολίτευμα. [δ] Η προσωπική συμμετοχή των πολιτών στα κοινά ποτέ δεν επηρέαζε ιδιαίτερα τη λήψη των αποφάσεων. [ε] Τα δημοψηφίσματα αποτελούν μία μορφή συμμετοχικής δημοκρατίας.
  3. Ποιο είναι το ζήτημα, σύμφωνα με το «Κείμενο 2», στο οποίο εμφανίζεται μεγαλύτερη δυσαρέσκεια στους Έλληνες πολίτες συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο;
  4. Να εντοπίσετε τρεις διαφορετικές χρήσεις των εισαγωγικών στο «Κείμενο 1».

Β. Ερμηνεία

  1. Να ερμηνεύσετε σύντομα τους όρους του «Κειμένου 1»: «εκλογική δημοκρατία», «συμμετοχική δημοκρατία», «άμεση δημοκρατία».
  2. Στο «Κείμενο 1» εμφανίζεται έντονη προφορικότητα. Να τεκμηριώσετε την παρατήρηση αυτή, παραπέμποντας σε δύο διαφορετικά χωρία του κειμένου, και να ερμηνεύσετε την επιλογή αυτή του συντάκτη.

Γ. Κριτικός Στοχασμός

  1. Πιστεύετε πως η δυσαρέσκεια των πολιτών απέναντι στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, όπως παρουσιάζεται στο «Κείμενο 1», επιβεβαιώνεται από τα δεδομένα της έρευνας του «Κειμένου 2»;
  2. Το ζήτημα της αποχής των νέων από τη διαχείριση των κοινών υποθέσεων βρίσκεται στο επίκεντρο των πολιτικών συζητήσεων και αντιπαραθέσεων τα τελευταία χρόνια. Σε κείμενο 350 έως 400 λέξεων να καταθέσετε τις προσωπικές σας απόψεις για το θέμα αυτό, αξιοποιώντας πληροφορίες από το δύο κείμενα. Επιλέξτε ελεύθερα την περίσταση επικοινωνίας.

Φάκελοι Υλικού

Δείτε ΕΔΩ διαγωνίσματα βασισμένα στα κείμενα των Φακέλων Υλικού της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας Γ’ Λυκείου.

Κριτήριο Αξιολόγησης Νέων Ελληνικών Γ’ Λυκείου

(με την αξιοποίηση κειμένων από τους Φακέλους Υλικού της Νεοελληνικής Γλώσσας και της Λογοτεχνίας)

ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ Α. (μονάδες 10)

Με ένα σύντομο (60 έως 80 λέξεις) σημείωμά σας αναδιηγηθείτε την ιστορία της «Σύσκεψης» του Μάριου Χάκκα.

Αξιοποιήστε την αφηγηματική δομή του κειμένου (βλ. γλωσσάρι). Στην εισαγωγική πρόταση τοποθετήστε πληροφορίες για την ταυτότητα του κειμένου και το θέμα (βλ. γλωσσάρι).

ΘΕΜΑ Β1. (μονάδες 15)

Ποιο είναι το νόημα που δίνει στην έννοια της «ουμανιστικής παγκοσμιοποίησης» ο F. Savater; Να απαντήσετε (παράγραφος 80 έως 100 λέξεων), παραπέμποντας και σε συγκεκριμένα χωρία του κειμένου.

Αξιοποιήστε τις γνώσεις σας για την οργάνωση κειμένων με ορισμό και σύγκριση-αντίθεση (βλ. γλωσσάρι).

ΘΕΜΑ Β2. (μονάδες 15)

[α] Όπως αναφέρεται στο εισαγωγικό σημείωμα, το κείμενο του F. Savater είναι μία «ανοιχτή επιστολή» προς την υπουργό Παιδείας της Ισπανίας. Ποιοι είναι οι κειμενικοί δείκτες που τεκμηριώνουν την κατάταξη αυτή; Για ποιον λόγο, κατά τη γνώμη σας, ο συγγραφέας επέλεξε τον συγκεκριμένο κειμενικό τύπο; (μονάδες 7)

Για την επιστολή βλ. γλωσσάρι. Στην απάντησή σας αξιοποιήστε τις γνώσεις σας για την περίσταση επικοινωνίας (βλ. γλωσσάρι).


[β] Να δικαιολογήσετε τη χρήση των αποσιωπητικών (μονάδες 4) και των παρενθέσεων (μονάδες 4) στη «Σύσκεψη» του Μάριου Χάκκα.


ΘΕΜΑ Β3. (μονάδες 15)

Η αφήγηση της «Σύσκεψης» διασπάται σε δύο διαφορετικές αφηγήσεις. Ποιες είναι αυτές; Ποια σκοπιμότητα υπηρετεί η διάσπαση της αφήγησης;

Για τα αφηγηματικά επίπεδα βλ. γλωσσάρι. Για την αλληγορία βλ. γλωσσάρι.

ΘΕΜΑ Γ. (μονάδες 15)

Στο ερώτημα «Γιατί να αισθάνεται αιχμάλωτος για μήνες, για χρόνια, μιας πόρτας και μάλιστα ορθάνοιχτης;» ο αφηγητής απαντά «Δεν μπορούσε να φύγει, δεν έπρεπε να φύγει». Πώς εξηγείτε εσείς τη στάση του ήρωα της «Σύσκεψης»; Να την κρίνετε, αξιοποιώντας τις προσωπικές σας εμπειρίες. (150 έως 200 λέξεις)

Διακρίνετε τα δεδομένα από τα ζητούμενα. Στην απόδοση της ερμηνείας σας αξιοποιήστε τις γνώσεις σας για την επιστημική τροπικότητα (βλ. γλωσσάρι). Για το ερμηνευτικό σχόλιο βλ. γλωσσάρι.

ΘΕΜΑ Δ. (μονάδες 40)

Ο F. Savater γράφει στο κείμενό του: «Τα παιδιά θα έπρεπε να εξοικειώνονται το νωρίτερα δυνατόν με ανταμοιβές σε αυτό τον διαφορετικό τύπο χρυσού, τον πνευματικό, τον πολιτισμένο […], τον συναισθηματικό ή τον αισθητικό. Και αισθησιακό επίσης». Σε ένα κείμενο (350 έως 400 λέξεις) να καταθέσετε συγκεκριμένες προτάσεις για την υλοποίηση των θέσεων αυτών στο ελληνικό σχολείο. Επιλέξτε ελεύθερα την επικοινωνιακή περίσταση του κειμένου σας (κειμενικό είδος / τύπος, πομπός, δέκτης, σκοπός).

Διακρίνετε τα δεδομένα από τα ζητούμενα. Για την περίσταση επικοινωνίας, τα κειμενικά είδη και τους τύπους βλ. γλωσσάρι.