Πανελλαδικές Εξετάσεις 2019

Επαναληπτικό Διαγώνισμα Θεωρίας

ΘΕΜΑ 1: Η Παράγραφος

Να εντοπίσετε τα δομικά μέρη και τους τρόπους ανάπτυξης της παραγράφου που ακολουθεί.

Το τι είναι «τέχνη» απασχόλησε για αιώνες την ανθρώπινη διανόηση. Ένας από τους περισσότερο «καθιερωμένους» ορισμούς θεωρεί την τέχνη ως το σύνολο της ανθρώπινης δημιουργίας με βάση την πνευματική κατανόηση, επεξεργασία και ανάπλαση, κοινών εμπειριών της καθημερινής ζωής σε σχέση με το κοινωνικό, πολιτισμικό, ιστορικό και γεωγραφικό πλαίσιο από το οποίο διέπονται. Σε αντίθεση με τα έργα της φύσης, το καλλιτεχνικό προϊόν είναι τεχνητό, καθώς συνδέεται με δημιουργίες ανεξάρτητες από τη ροπή του φυσικού κόσμου. Η τέχνη, επομένως, με την ευρύτερη έννοια, είναι η έκφραση της ανθρώπινης δημιουργικότητας και φαντασίας.

Τα δομικά μέρη της παραγράφου είναι: (1) Θεματική πρόταση: «Το τι είναι “τέχνη” απασχόλησε για αιώνες την ανθρώπινη διανόηση». (2) Λεπτομέρειες: «Ένας από τους περισσότερο … του φυσικού κόσμου». (3) Κατακλείδα: «Η τέχνη, επομένως, … και φαντασίας». Οι τρόποι ανάπτυξης της παραγράφου είναι: (1) Ορισμός («Ένας από τους περισσότερο … από το οποίο διέπονται»): οριστέα έννοια = «τέχνη», έννοια γένους = «σύνολο ανθρώπινης δημιουργίας», ειδοποιός διαφορά = «με βάση την πνευματική κατανόηση … διέπονται». (2) Σύγκριση – αντίθεση («Σε αντίθεση … φυσικού κόσμου»): αντιτίθεται το καλλιτεχνικό προϊόν με τα δημιουργήματα της φύσης.

ΘΕΜΑ 2: Συνοχή & Συνεκτικότητα

Στην παράγραφο που ακολουθεί να εντοπίσετε τους τρόπους επίτευξης της συνοχής των σύνθετων προτάσεων (περιόδων).

Κατανάλωση είναι η χρήση αγαθών ή υπηρεσιών για την ικανοποίηση των αναγκών μας. Δεν αφορά μόνο τη λήψη τροφής ή τη θέρμανση, αλλά και το ντύσιμό μας, την κίνηση των μηχανών, την κόμμωσή μας, την επίσκεψη στον γιατρό, την παρακολούθηση μιας κινηματογραφικής ταινίας ή ενός προγράμματος στην τηλεόραση, τελικά το οποιοδήποτε πράγμα απαιτεί εργασία από άλλους ή χρησιμοποιεί, έστω και ανεπαίσθητα, τα συσσωρευμένα «καπιταλιστικά αγαθά». Ωστόσο, το προϊόν του οποίου η κατανάλωση φτάνει σε ποσοστό 100% είναι ο χρόνος. Ο καθένας μας δηλαδή, από τότε που γεννιέται ως να πεθάνει, είναι ένας «καταναλωτής χρόνου». Και επειδή αυτή είναι η αλήθεια, ο καθένας μας, είτε συνειδητά είτε υποσυνείδητα, ενδιαφέρεται για το τι αγοράζει και τι χρησιμοποιεί και ακόμη για τον τρόπο που αυτό του προσφέρεται.

Η συνοχή των περιόδων της παραγράφου επιτυγχάνεται με τους εξής τρόπους: (1-2) Έλλειψη της λέξης «κατανάλωση», για να συνεχιστεί η διευκρίνισή της. (2-3) Διαρθρωτική λέξη «ωστόσο», που δηλώνει αντίθεση. (3-4) Διαρθρωτική λέξη «δηλαδή», που δηλώνει επεξήγηση. (4-5) Δεικτική αντωνυμία «αυτή», που αναφέρεται στην προηγούμενη άποψη.

ΘΕΜΑ 3: Οι συντάξεις

Στις προτάσεις που ακολουθούν να εντοπίσετε το είδος της σύνταξη (ενεργητική – παθητική), να την τρέψετε στο αντίθετο και να εξηγήσετε τη μεταβολή του νοήματος και του ύφους που επιτυγχάνεται μετά την εναλλαγή των συντάξεων.

  1. Ο ελληνικός λαός απαιτεί την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα.
  2. Ο τάφος του Μ. Αλεξάνδρου αναζητείται ακόμη από τους αρχαιολόγους.

(1) Η σύνταξη της πρότασης είναι ενεργητική και τρέπεται σε παθητική ως εξής: «Απαιτείται από τον ελληνικό λαό η επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα». Μετά την εναλλαγή των συντάξεων η έμφαση δίνεται πλέον στο αποτέλεσμα της ενέργειας (το γεγονός ότι απαιτείται η επιστροφή των γλυπτών) και όχι στο πρόσωπο που ενεργεί (ελληνικός λαός). Ταυτόχρονα, το ύφος γίνεται περισσότερο απρόσωπο και λόγιο.

(2) Η σύνταξη της πρότασης είναι παθητική και τρέπεται σε ενεργητική ως εξής: «Οι αρχαιολόγοι αναζητούν ακόμη τον τάφο του Μ. Αλεξάνδρου». Μετά την εναλλαγή των συντάξεων η έμφαση δίνεται πλέον στο πρόσωπο που ενεργεί (αρχαιολόγοι) και όχι στο απατέλεσμα της ενέργειας (αναζήτηση του τάφου), ενώ το ύφος γίνεται περισσότερο προσωπικό και οικείο.

ΘΕΜΑ 4: Τα ρηματικά πρόσωπα

Στην παράγραφο που ακολουθεί να δικαιολογήσετε τη χρήση των ρηματικών προσώπων που επιλέγονται από τον συγγραφέα.

Τι είναι η φιλία; «Εύνοια», φυσικά, όπως λέγει ο Αριστοτέλης· να έχεις, δηλαδή, καλές διαθέσεις απέναντι σ’ έναν άνθρωπο, να αισθάνεσαι στοργή γι’ αυτόν, να επιζητείς την συντροφιά του και να θέλεις την ευτυχία του· να είσαι εύνους προς κάποιον και αυτός εύνους προς εσένα· να υπάρχει ανταπόκριση, αμοιβαιότητα στα αισθήματά σας, να τον αγαπάς και να τον τιμάς κι εκείνος, επίσης, να σε αγαπά και να σε τιμά. Γι’ αυτό, όσο τρυφερές κι αν είναι οι σχέσεις μας με τα άψυχα, δεν λέγονται φιλία. Όταν αγαπούμε ένα άψυχο πράγμα, αυτό που αισθανόμαστε δεν είναι φιλία.

Στην παράγραφο χρησιμοποιούνται τα εξής ρηματικά πρόσωπα: (1) α’ πληθυντικό (π.χ. «αγαπούμε», «αισθανόμαστε»): ο συγγραφέας θεωρεί γενικά αποδεκτή την άποψη που καταθέτει, συμπεριλαμβάνοντας τον εαυτό του σε όσους συμφωνούν με αυτή. Το ύφος γίνεται περισσότερο προσωπικό και οικείο. (2) β’ ενικό (π.χ. «να έχεις», «να αισθάνεσαι»): ο συγγραφέας απευθύνεται άμεσα στον αναγνώστη, περιγράφοντας τη σχέση του με τον φίλο του και δίνοντας περισσότερο προσωπικό ύφος στον λόγο. (3) γ’ πρόσωπο (π.χ. «δεν λέγονται»): απρόσωπη και αντικειμενική αναφορά στην αντίληψη περί φιλίας.

ΘΕΜΑ 5: Σημεία Στίξης

Στο απόσπασμα που ακολουθεί να αιτιολογήσετε τη χρήση της διπλής τελείας, των εισαγωγικών και του ερωτηματικού.

Για την αντιμετώπιση του φαινομένου της νεανικής παραβατικότητας στο περιοδικό Time χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Πρέπει να αναρωτηθούμε τι θα κάνουμε εμείς η ενήλικη κοινότητα; Ναι, η βιομηχανία της ψυχαγωγίας πρέπει να σταματήσει “να πουλάει βία” στα παιδιά».

Η διπλή τελεία χρησιμοποιείται, ώστε να εισαχθεί ευθύς λόγος. Τα εισαγωγικά χρησιμοποιούνται για να αποδοθεί ευθύς λόγος («Πρέπει να αναρωτηθούμε … στα παιδιά») και για να δηλωθεί μία μεταφορά («να πουλάει βία»). Τέλος, το ερωτηματικό χρησιμοποιείται για να δημιουργηθεί ένα ρητορικό ερώτημα, με το οποίο εισάγεται ο αναγνώστης στον προβληματισμό σχετικά με την ευθύνη των ενηλίκων για τον περιορισμό της νεανικής παραβατικότητας και να αποδοθεί παραστατικότητα στο ύφος.

ΘΕΜΑ 6: Αναφορική & Ποιητική Γλώσσα

Στην παράγραφο που ακολουθεί να εντοπίσετε τρεις μεταφορικές φράσεις.

Τη ζωή στη Γη ο άνθρωπος ελάχιστα τη σέβεται, η ζωή όμως σε άλλους κόσμους διεγείρει το ενδιαφέρον και τη φαντασία του. Είναι άραγε περιέργεια, κατακτητική διάθεση ή απλώς ένα διανοητικό παιχνίδι; Ίσως όλα μαζί, ταυτόχρονα όμως κι ένα βαθύ αίσθημα μοναξιάς. Άλλωστε τη ζωή του εδώ ο άνθρωπος την έχει καταστήσει πιεστική και ανούσια. Περιμένει λοιπόν ένα χέρι βοηθείας και παρηγοριάς από τους πλανήτες και τα μακρινά άστρα. Ακόμη όμως και αν δεχθούμε με αισιοδοξία ότι η ζωή δεν ανθίζει μόνον στη Γη, αλλά ότι αφθονεί στο Σύμπαν, ένας άλλος καθοριστικός παράγοντας ορθώνεται. Είναι ανάγκη να συνειδητοποιηθεί -όσο και αν αντιτίθεται στις ενδόμυχες επιθυμίες μας- ότι με τη ζωή αυτή η επικοινωνία εμφανίζεται, για το ορατό τουλάχιστον μέλλον, ανέφικτη.

Τρεις μεταφορικές φράσεις στην παράγραφο είναι: «Περιμένει λοιπόν ένα χέρι βοήθειας και παρηγοριάς από τους πλανήτες», «η ζωή δεν ανθίζει μόνο στη Γη», «το ορατό τουλάχιστον μέλλον».

7ο ΘΕΜΑ: Τρόποι & Μέσα Πειθούς

Στο απόσπασμα που ακολουθεί να εντοπίσετε τον ισχυρισμό για τον οποίο προσπαθεί να πείσει ο συγγραφέας; Με ποιον τρόπο επιχειρεί να επιτύχει τον στόχο του; Για ποιον λόγο, κατά τη γνώμη σας, τον επέλεξε ο συγγραφέας; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας, λαμβάνοντας υπόψη το είδος και τον σκοπό του κειμένου.

Οι τέχνες διδάσκουν επίσης την έννοια της κοινότητας. Όταν, λ. χ., οι άνθρωποι ανεβάζουν ένα θεατρικό έργο ή κάνουν μια χορογραφία, μαθαίνουν να συνεργάζονται και να διαχειρίζονται την επιθυμία για άσκηση εξουσίας. Η μορφή της κοινωνίας, η κοινότητα, που προκύπτει από τις τέχνες δεν είναι ιεραρχική. Αντίθετα, αποτελεί ένα πρότυπο αμοιβαίας κατανόησης και αλληλεπίδρασης.

Ο ισχυρισμός για το οποίο προσπαθεί να πείσει ο συγγραφέας είναι πως «Οι τέχνες διδάσκουν επίσης την έννοια της κοινότητας». Ο τρόπος με τον οποίο προσπαθεί να επιτύχει τον στόχο του είναι η επίκληση στη λογική με ένα τεκμήριο («Όταν, λ.χ., οι άνθρωποι … την επιθυμία για άσκηση εξουσίας») και ένα επιχείρημα («Η μορφή της κοινωνίας … και αλληλεπίδρασης»).

8ο ΘΕΜΑ: Επιστημονικός Λόγος

Στο κείμενο που ακολουθεί να εντοπίσετε τρία χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου.

Η αναπαραγωγική κλωνοποίηση προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια υπό την έννοια ότι καθορίζει σε σημαντικό βαθμό τη διαμόρφωση της προσωπικότητας ενός ατόμου. Η διαδικασία αυτή είναι αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης διαδικασίας αλληλεπιδράσεων μεταξύ γονιδίων και περιβάλλοντος. Η συμβολή, πάντως του γενετικού υλικού θεωρείται καθοριστική για τη διαμόρφωση της ανθρώπινης προσωπικότητας. Όπως παρατηρεί η Κριάρη-Κατράνη «η μοναδικότητα και το τυχαίο, στοιχεία συμφυή προς την έννοια της ανθρώπινης ζωής, υφίστανται επεμβάσεις, με στόχο την αναίρεσή τους». Μέσω της κλωνοποίησης, το άτομο μετατρέπεται σε «κατά παραγγελία είδος». Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη άποψη, η κλωνοποίηση υποτιμά τη γενετική χαρακτηριστικότητα του κάθε ατόμου και στερεί από το παιδί την έννοια του μυστηρίου ή το δικαίωμα της άγνοιας σε ένα ανοικτό μέλλον. Επίσης, στερεί το δικαίωμα του νεογέννητου να είναι μια πλήρης έκπληξη για τους γονείς του.

Τρία χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου στο κείμενο είναι: (1) Χρήση ειδικού λεξιλογίου (π.χ. «αναπαραγωγική κλωνοποίηση»). (2) Επίκληση στην αυθεντία (π.χ. «Όπως παρατηρεί η Κριάρη-Κατράνη … την αναίρεσή τους”»). (3) Γλωσσική ουδετερότητα (βλ. χρήση γ’ ρηματικού προσώπου»).

Οικουμενικότητα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Κριτήριο Αξιολόγησης (Παλιό Σύστημα)

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

ΘΕΜΑ Α. (μονάδες 25)

Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 100 έως 120 λέξεις.

ΘΕΜΑ Β1. (μονάδες 10)

Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε (σύμφωνα με το κείμενο) το περιεχόμενο των προτάσεων που ακολουθούν, σημειώνοντας πλάι στον αριθμό καθεμιάς τη λέξη «Σωστό» ή «Λάθος» αντίστοιχα.

  1. Ο συγγραφέας θεωρεί πως η οικουμενικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αντιφάσκει στον σεβασμό της πολιτισμικής ποικιλότητας.
  2. Τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν προϊόν σκέψης και πολιτικής δράσης του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
  3. Ο σεβασμός του ανθρώπου αποτελούσε ανέκαθεν προτεραιότητα στον ευρωπαϊκό πολιτισμό.
  4. Η οικουμενικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπομομεύεται από τους ίδιους τους εμπνευστές της.
  5. Η αμφισβήτηση της οικουμενικότητας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ξεκίνησε μετά την παγκοσμιοποίηση.

ΘΕΜΑ Β2. (μονάδες 5)

Να αξιολογήσετε το επιχείρημα της ε’ παραγράφου («Την οικουμενικότητα επιβεβαιώνει … των δικαιωμάτων του ανθρώπου») του κειμένου, λαμβάνοντας υπόψη το είδος του (παραγωγικό – επαγωγικό).

ΘΕΜΑ Β3. (μονάδες 10)

[α] Να ξαναγράψετε τις προτάσεις που ακολουθούν, αντικαθιστώντας καθεμιά από τις έντονα γραμμένες λέξεις με μία συνώνυμή της και κάνοντας όλες τις αναγκαίες μετατροπές.

  1. Η οικουμενικότητα αποτελεί θεμελιακό στοιχείο της έννοιας των δικαιωμάτων του ανθρώπου.
  2. Η οικουμενικότητα των δικαιωμάτων του ανθρώπου μοιάζει να υποσκάπτεται από την αναμφισβήτητη ευρωπαϊκή καταγωγή τους.
  3. Mπορεί κανείς να οικοδομήσει συστήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων με επουσιώδεις κατά βάση διαφορές.
  4. Η οικουμενικότητα αφορά το κεντρικό περιεχόμενο, την ουσία των δικαιωμάτων, όχι τις επί μέρους εκφάνσεις.
  5. Η συνείδηση αυτής της ιστορικής σχετικότητας πρέπει να μας κάνει πιο ταπεινόφρονες.

[β] «θεμελιακό» (§1), «μείζονες» (§2), «ευρύτερη» (§3), «συχνά» (§4), «σχετικότητας» (§5): Να αντικαταστήσετε καθεμιά από τις λέξεις αυτές με μία αντώνυμή της.

ΘΕΜΑ Β4. (μονάδες 10)

[α] Να προσδιορίσετε τη χρήση των εισαγωγικών, της διπλής τελείας και της παρένθεσης στην α’ παράγραφο («Η πρώτη λέξη … το δηλώνει») του κειμένου. (μονάδες 5)

[β] Στο κείμενο κυριαρχεί ο μακροπερίοδος και υποτακτικός λόγος. Να τεκμηριώσετε την παρατήρηση αυτή με ένα παράδειγμα (μονάδες 2) και να δικαιολογήσετε την επιλογή αυτή του συντάκτη του, λαμβάνοντας υπόψη το είδος και τον σκοπό του κειμένου. (μονάδες 3)

ΘΕΜΑ Γ. (μονάδες 40)

Σε επιφυλλίδα (500 έως 600 λέξεις), που δημοσιεύετε στην ηλεκτρονική εφημερίδα του σχολείου σας με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (10η Δεκεμβρίου): (α) παρουσιάζετε τεκμηριωμένα την ανάγκη προστασίας της παγκόσμιας πολιτιστικής ποικιλότητας και (β) προτείνετε τρόπους με τους οποίους ο στόχος αυτός θα μπορούσε να επιτευχθεί.

Νέοι & Δημοκρατία

Κριτήριο Αξιολόγησης (Νέο Σύστημα)

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ 1 | ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ 2

ΘΕΜΑ Α. (μονάδες 10)

Με ένα σύντομο σημείωμά σας (60 έως 80 λέξεις) να αποδώσετε περιληπτικά και χωρίς δικά σας σχόλια το περιεχόμενο της 3η, 4ης και 5ης παραγράφου («Το πρόβλημα είναι … να εξυπηρετεί τον πολίτη») του «Κειμένου 1».

ΘΕΜΑ Β1. (μονάδες 15)

Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε το περιεχόμενο των προτάσεων του «Κειμένου 1» που ακολουθούν, σημειώνοντας δίπλα στον αριθμό της καθεμιάς τη λέξη «Σωστό» ή «Λάθος» αντίστοιχα. Να δικαιολογήσετε σύντομα (2-3 γραμμές) τις απόψεις σας, κάνοντας και αναφορές στο κείμενο.

  1. Στο πλαίσιο της συμμετοχικής δημοκρατίας οι πολίτες υποχρεούνται να συμμετέχουν στη διαχείριση των κοινών υποθέσεων.
  2. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι περισσότερο απαιτητική από τη συμμετοχική.
  3. Η πίστη σε μια τέλεια δημοκρατία αποδομεί στη συνείδηση των πολιτών το πολίτευμα.
  4. Η προσωπική συμμετοχή των πολιτών στα κοινά ποτέ δεν επηρέαζε ιδιαίτερα τη λήψη των αποφάσεων.
  5. Τα δημοψηφίσματα αποτελούν μία μορφή συμμετοχικής δημοκρατίας.

ΘΕΜΑ Β2. (μονάδες 15)

[α] Να ερμηνεύσετε σύντομα τους όρους του «Κειμένου 1»: «εκλογική δημοκρατία», «συμμετοχική δημοκρατία», «άμεση δημοκρατία». (μονάδες 6)

[β] Να εντοπίσετε τρεις διαφορετικές χρήσεις των εισαγωγικών στο «Κείμενο 1».

ΘΕΜΑ Β3. (μονάδες 15)

Να επιλέξετε (σύμφωνα με το «Κείμενο 2») την πρόταση που συμπληρώνει καλύτερα τις θέσεις που ακολουθούν και να γράψετε τον σωστό συνδυασμό αριθμών και γραμμάτων.

  1. Τη μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο δημοκρατικό πολίτευμα δείχνουν οι νέοι: (α) της Ελλάδας, (β) της Πολωνίας, (γ) της Μ. Βρετανίας.
  2. Περισσότερο ουδέτερη στάση απέναντι στη δημοκρατία κρατούν οι νέοι: (α) της Ελλάδας, (β) της Πολωνίας, (γ) της Ισπανίας.
  3. Την περισσότερο αντιφατική στάση απέναντι στη δημοκρατία έχουν οι νέοι: (α) της Γαλλίας, (β) της Γερμανίας, (γ) της Ισπανίας.
  4. Μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στη δημοκρατία δείχνουν οι νέοι: (α) του ευρωπαϊκού νότου, (β) του ευρωπαϊκού βορρά, (γ) δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ τους.
  5. Τη λιγότερο ξεκάθαρη θέση απέναντι στη δημοκρατία παίρνουν οι νέοι: (α) της Γαλλίας, (β) της Ελλάδας, (γ) της Ισπανίας.

ΘΕΜΑ Γ. (μονάδες 15)

Να συσχετίσετε τα δεδομένα του «Κειμένου 2» με τις παρατηρήσεις που γίνονται στην τελευταία παράγραφο («Οι δημοκρατίες … υπαρκτή») του «Κειμένου 1».

ΘΕΜΑ Δ. (μονάδες 30)

Το ζήτημα της αποχής των νέων από τη διαχείριση των κοινών υποθέσεων βρίσκεται στο επίκεντρο των πολιτικών συζητήσεων και αντιπαραθέσεων τα τελευταία χρόνια. Σε κείμενο 300 έως 400 λέξεων (επιλέξτε ελεύθερα την περίσταση επικοινωνίας) να καταθέσετε τις προσωπικές σας απόψεις για το θέμα αυτό.

Ίντερνετ & Δημοκρατία

Κριτήριο Αξιολόγησης Γ’ Λυκείου (Παλιό Σύστημα)

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

ΘΕΜΑ Α. (μονάδες 25)

Με ένα σύντομο σημείωμα (100 έως 120 λέξεις) και χωρίς δικά σας σχόλια να ενημερώσετε τους συμμαθητές σας για το περιεχόμενο του κειμένου.

ΘΕΜΑ Β1. (μονάδες 10)

Να χαρακτηρίσετε ως αληθείς ή ψευδείς τις προτάσεις που ακολουθούν, σημειώνοντας δίπλα στον αριθμό καθεμιάς τις λέξεις «Σωστό» ή «Λάθος» αντίστοιχα. Να δικαιολογήσετε σύντομα (2 έως 3 γραμμές) την απάντησή σας σε όσες προτάσεις κρίνατε λανθασμένες, κάνοντας και παραπομπές στο κείμενο.

  1. Η συγγραφέας του κειμένου παρουσιάζει χωρίς να σχολιάζει τις απόψεις των «τεχνο-οπτιμιστών» και των «τεχνο-πεσιμιστών».
  2. Το ερώτημα του τίτλου λαμβάνει μία σαφή απάντηση στο κείμενο.
  3. Κάθε νεωτερισμός προκαλεί αντικρουόμενες αντιδράσεις στα μέλη μιας κοινωνίας.
  4. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να αμβλύνουν το ψηφιακό χάσμα.
  5. Το διαδίκτυο απελευθέρωσε την πληροφορία από τον έλεγχο της πολιτικής και οικονομικής εξουσίας.

ΘΕΜΑ Β2. (μονάδες 10)

Να εντοπίσετε και να καταγράψετε τρεις διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους επιτυγχάνεται η ουδετερότητα της συντάκτριας απέναντι στις απόψεις που καταγράφονται στο κείμενό της. (μονάδες 6) Για ποιον λόγο, κατά τη γνώμη σας, επιδίωξε αυτή την ουδετερότητα; Να απαντήσετε, λαμβάνοντας υπόψη το είδος και τον σκοπό του κειμένου. (μονάδες 4)

ΘΕΜΑ Β3. (μονάδες 10)

[α] «καλά κρατούν», «ευαγγελίζονταν», «καταλύτης», «ελίτ», «φαρέτρα»: Να εξηγήσετε σύντομα τη σημασία των λέξεων / φράσεων του κειμένου. (μονάδες 5)

[β] «Πλήθος ερευνών αναφέρονται στον ρόλο … το ψηφιακό χάσμα ( digital divide)»: Στην πρόταση αυτή να τρέψετε τον ρηματικό λόγο σε ονοματικό. Για ποιον λόγο, κατά τη γνώμη σας η συντάκτρια επέλεξε τον ρηματικό;(μονάδες 5)

ΘΕΜΑ Β4. (μονάδες 5)

Να εντοπίσετε στο κείμενο τρεις διαφορετικές χρήσεις των εισαγωγικών και δύο των παρενθέσεων.

ΘΕΜΑ Γ. (μονάδες 40)

Να γράψετε ένα δημοσιογραφικό δοκίμιο (400 έως 500 λέξεις), που θα δημοσιευτεί στο προσωπικό σας ιστολόγιο, με τίτλο «Ο δημόσιος διάλογος στην εποχή του διαδικτύου».

Νεανική Αμφισβήτηση

Δίκτυο Κειμένων

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Α1. Πρωτοβάθμια κατανόηση

  1. Σε ποιον τύπο ανήκει το «Κείμενο 2»; Ποια στοιχεία του επιβεβαιώνουν την κατάταξή σας;
  2. Να καταγράψετε χωρίς δικά σας σχόλια σε μία παράγραφο (80 λέξεις με ανεκτή απόκλιση +/- 10%), που να αναπτύσσεται με τη μέθοδο της «σύγκρισης – αντίθεσης», τους λόγους για τους οποίους, σύμφωνα με τα δύο κείμενα, οι νέοι οδηγούνται στην αμφισβήτηση.
  3. Ένα από τα χαρακτηριστικά του δοκιμιακού λόγου είναι η επιδίωξη της προφορικότητας. Δικαιώνεται η παρατήρηση αυτή στο «Κείμενο 1»;

Α2. Ερμηνεία

  1. Ποιος είναι ο κυρίαρχος τρόπος με τον οποίο αναπτύσσεται η πρώτη απάντηση στο «Κείμενο 2»;
  2. Σε τι αναφέρεται η λέξη «γλώσσα», που χρησιμοποιείται στις δύο πρώτες γραμμές του «Κειμένου 1»;

Α3. Κριτικός στοχασμός

  1. Να συγκρίνετε τις παρατηρήσεις που γίνονται στα δύο κείμενα σχετικά με τον «ηθικό πανικό» που αφορά τη συμπεριφορά των νέων.
  2. Ποια είναι η γνώμη σας για την άποψη του Κώστα Κατσάπη στο τέλος του «Κειμένου 2» («Ήδη από τις αρχές … πιο συτσηματικά»);

Β. Παραγωγή Λόγου

  1. Γράψτε ένα κείμενο (300 λέξεις με ανεκτή απόκλιση +/- 10%), με το οποίο να τοποθετηθείτε σε δύο ερωτήματα: α. Υπάρχουν παράγοντες που προκαλούν «δυσφορία» στη δική σας γενιά; β. Πιστεύετε πως η σημερινή γενιά των ενηλίκων αισθάνεται τον ίδιο «ηθικό πανικό», που περιγράφεται στα «Κείμενα 1 & 2»; Επιλέξτε ελεύθερα τον τύπο του κειμένου σας, λαμβάνοντας υπόψη πως απευθύνετε στη γενιά των ενηλίκων.

Νέα Παιδεία, 03-02-2019

Πασσάς, Γ.Ι. (2019). Εφαρμόζοντας τις βασικές αρχές ενός ανοιχτού προγράμματος σπουδών στη Νεοελληνική Γλώσσα. Εισήγηση στην Ημερίδα των Εκπαιδευτηρίων «Νέα Παιδεία» με θέμα «Ανασχεδιάζοντας τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων: Ο εκπαιδευτικός ως δημιουργός στα Προγράμματα Σπουδών».

Δείτε την παρουσίαση της εισήγησης ΕΔΩ.

Καταναλωτισμός

Δίκτυο Κειμένων

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Α1. Πρωτοβάθμια Κατανόηση

  1. Να παρουσιάσετε χωρίς δικά σας σχόλια (80 λέξεις με ανεκτή απόκλιση ± 10%) τα επιχειρήματα με τα οποία ο συγγραφέας του «Κειμένου 1» υπερασπίζεται το «δικαίωμα στην κατανάλωση».
  2. Να εντοπίσετε τρεις διαφορετικούς τρόπους χρήσης των εισαγωγικών στο «Κείμενο 1».

Α2. Ερμηνεία

  1. Ποιος είναι ο ρόλος της δ’ παραγράφου («Βέβαια υπάρχει … “καταναλώνω κοινωνικές υπηρεσίες”») του «Κειμένου 1» στην επιχειρηματολογία που αναπτύσσεται από τον συγγραφέα; Να ερμηνεύσετε την επιλογή του αρθρογράφου.

Α3. Κριτικός Στοχασμός

  1. Ποιο πρόβλημα τίθεται, κατά τη γνώμη σας, στο «Κείμενο 2»; Ποια είναι η δική σας άποψη γι’ αυτό; (60 λέξεις με ανεκτή απόκλιση ± 10%)

Β. Παραγωγή Λόγου

Ανεβάζετε ένα σχόλιο (300 λέξεις με ανεκτή απόκλιση ± 10%) στην ιστοσελίδα όπου αναρτήθηκε το «Κείμενο 1», στο οποίο, χρησιμοποιώντας τρία (3) επιχειρήματα, εκφράζετε τη διαφωνία σας για την υπεράσπιση του «δικαιώματος στην κατανάλωση» που επιχειρεί ο συντάκτης του.

Το δικαίωμα στη μόρφωση

Δίκτυο Κειμένων

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Α1. Πρωτοβάθμια Κατανόηση

  1. Να παρουσιάσετε συνοπτικά (60 λέξεις με ανεκτή απόκλιση +/- 10%) τα αίτια της μαθητικής διαρροής, όπως αναλύονται στο «Κείμενο 1».

Α2. Ερμηνεία

  1. «Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο συνδέθηκε, σε ατομικό επίπεδο, με υψηλότερο κίνδυνο ανεργίας, χαμηλότερες απολαβές, δυσχερέστερη επαγγελματική εξέλιξη και σε ένα βαθμό με υψηλότερες πιθανότητες για παραβατικότητα, κοινωνική περιθωριοποίηση και ως εκ τούτου, χαλαρότερη κοινωνική συνοχή»: Να αναλύσετε την παρατήρηση αυτή του «Κειμένου 1» σε μία παράγραφο (60 λέξεις με ανεκτή απόκλιση +/- 10%) που να αναπτύσσεται με τη μέθοδο της αιτιολόγησης.

Α3. Κριτικός στοχασμός

  1. Μελετήστε τον Πίνακα του «Κειμένου 2» και καταγράψτε τα ποσοτικά και ποιοτικά σας συμπεράσματα.

Β. Παραγωγή Λόγου

Κειμενικό είδος: επιχειρηματολογία (επιλέξτε ελεύθερα τον τύπο του κειμένου σας).

Έκταση: 300 λέξεις (ανεκτή απόκλιση +/- 10%).

Πομπός: Έφηβος Βουλευτής

Δέκτης: ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας

Θέμα: προτάσεις περιορισμού της μαθητικής διαρροής (απαραίτητη η αξιοποιηση των πληροφοριών των «Κειμένων 1 & 2»).

Επιλογή Επαγγέλματος

Δίκτυο Κειμένων

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Α1. Πρωτοβάθμια Κατανόηση

  1. Να παρουσιάσετε χωρίς δικά σας σχόλια σε μία παράγραφο 80 λέξεων (επιτρεπτή απόκλιση +/- 10%) τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο ΣΕΠ στην πραγματοποίηση των στόχων του, όπως αναλύονται στο «Κείμενο 1».

Α2. Ερμηνεία

  1. Για ποιον λόγο, κατά τη γνώμη σας, η συντάκτρια του «Κειμένου 1» αναφέρει αναλυτικά τις φάσεις από τις οποίες διέρχονται οι επαγγελματικές προτιμήσεις του παιδιού;

Α3. Κριτικός στοχασμός

  1. Ποιο πρόβλημα εντοπίζετε στα δύο διαγράμματα του «Κειμένου 2»; Τι θα προτείνατε για την αποκατάστασή του;

Β. Παραγωγή Λόγου

Κειμενικό είδος: επιχειρηματολογία (επιλέξτε ελεύθερα τη μορφή που θα λάβει το κείμενό σας).

Πομπός: μαθητής

Δέκτης: συμμαθητές

Αφορμή: μάθημα ΣΕΠ

Θέμα: Επιλέξτε από το «Κείμενο 2» τα δύο, κατά τη γνώμη σας, σημαντικότερα κριτήρια / παράγοντες επιλογής επαγγέλματος και προτείνετέ τα στους συμμαθητές σας, για να τους βοηθήσετε στην επαγγελματική τους επιλογή. Να τους εξηγήσετε επίσης ποιοι περιορισμοί υπάρχουν στην αξιοποίησή τους.

Έκταση: 300 λέξεις (ανεκτή απόκλιση +/- 10%)

Νεότητα

Δίκτυο Κειμένων

Ενδεικτικές Δραστηριότητες

Α1. Πρωτοβάθμια Κατανόηση

  1. Ποιες είναι, σύμφωνα με το «Κείμενο 1», οι αιτίες και τα αποτελέσματα της ροπής των νέων προς την οργή και την ελπίδα;

Α2. Ερμηνεία

  1. Ποιος είναι ο σκοπός για τον οποίο γράφτηκε, κατά τη γνώμη σας, το «Κείμενο 2»; Πώς υπηρετεί τον σκοπό αυτό ο οργάνωση των ραβδογραμμάτων;

Α3. Κριτικός στοχασμός

  1. Να συγκρίνετε τα «Κείμενα 1 & 2» ως προς τα συναισθήματα των νέων που περιέχονται σε αυτά. Να καταγράψετε και να ερμηνεύσετε τα συμπεράσματά σας σε μία παράγραφο 100 λέξεων (ανεκτή απόκλιση ± 10%).

Β. Παραγωγή Λόγου

Αξιοποιώντας τις πληροφορίες που σας δίνονται στα «Κείμενα 1 & 2» να γράψετε, απευθυνόμενοι στη γενιά των ενηλίκων ένα επιχειρηματολογικό κείμενο (300 λέξεις με ανεκτή απόκλιση ± 10%), στο οποίο, αφού επιλέξετε τρία (3) χαρακτηριστικά από όσα καταγράφονται στο «Κείμενο 1», που, κατά τη γνώμη σας, έχουν μεταβληθεί στη σύγχρονη εποχή, ερμηνεύετε αυτή τη μεταβολή.