Η κρίση της οικογένειας

ΚΕΙΜΕΝΟ 1: Οικογένεια σε κρίση

Εισαγωγικό σημείωμα: Το κείμενο προέρχεται από το βιβλίο του ιστορικού, ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών, Αντώνη Λιάκου, «Ο ελληνικός 20ός αιώνας», (Πόλις, 2019, σ. 613-614).

[§1] Το 2009 η ταινία «Κυνόδοντας» του Γιώργου Λάνθιμου τάραξε τα νερά του ελληνικού κινηματογράφου και προκάλεσε ουρές έξω από τις κινηματογραφικές αίθουσες. Υπόθεση, η περίκλειστη ελληνική οικογένεια των προαστίων. Μια αλληγορία που δεν απείχε από την πραγματικότητα, από τη σύγχρονη ελληνική οικογενειακή ετεροτοπία.  Ένας τεχνητός κόσμος για τα παιδιά και τους εφήβους που χτίστηκε στα χρόνια της ευημερίας. Αφοσιωμένοι γονείς περίκλειστα ιδιωτικά σχολεία, ασφυκτικά δεσμευμένος χρόνος ανάμεσα σε φροντιστήρια, αγγλικά, γαλλικά, χορό, μουσικά και σπορ, περιφρουρημένες εκδρομές με το οικογενειακό αυτοκίνητο, οχυρωμένες διακοπές ανάμεσα σε άλλες περίκλειστες οικογένειες.

[§2] Η οικογένεια αποτέλεσε το κατεξοχήν θέμα του ελληνικού κινηματογράφου. Η οικογένεια που έπαιξε βασικό ρόλο στη μετάβαση από την αγροτική κοινωνία στην κοινωνία των πόλεων στην Ελλάδα, που φρόντισε κατά προτεραιότητα την εκπαίδευση των παιδιών της, την υγεία τους, ακόμη και τα στραβά τους δοντάκια, που είχε ενσωματώσει όλες τις παιδαγωγικές θεωρίες αντιαυταρχισμού, που τακτοποιεί ακόμη και τις σεξουαλικές επιθυμίες των εφήβων, αρκεί να ανταποκρίνονται στις νόρμες ετεροκανονικότητας,  που επιτηρεί και ελέγχει διά της ανοχής, αυτή η υπερπροστατευτική μειλίχια οικογένεια θεωρούνταν πλέον από τον ελληνικό κινηματογράφο ότι αποτυπώνει όλες τις αντιφάσεις και τα άγχη αυτής της εποχής, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο θέμα.

[§3] Μια σειρά από ταινίες αποτυπώνουν την κρίση της οικογένειας σε διαφορετικά κοινωνικά στρώματα. Μετατρέπουν την οικογένεια σε έναν πολιτισμικό τόπο όπου «τα εν οίκω μη εν δήμω» μεταστρέφονται σε «εν δήμω τα εν οίκω». Ένας πολιτισμικός τόπος περιλαμβάνει όσα λέει ρητά και όσα υπονοεί. Είναι ένα σύνολο σχέσεων: τα χρόνια συγκατοίκησης των παιδιών με τους γονείς που επιμηκύνονται από τις σπουδές, από την ανεργία, από την αδυναμία των νέων να θρέψουν τον εαυτό τους από την εργασία τους, από τη γήρανση του πληθυσμού που δημιουργεί νέες συμβιώσεις διαφορετικών γενεών ηλικιωμένων, από τις εξαρτήσεις από το οικογενειακό περιβάλλον που αντισταθμίζουν την εργασιακή επισφάλεια,  από την επιστροφή στο σπίτι μετά το διαζύγιο, από τη συμβίωση με τον σύντροφο της μάνας ή του πατέρα κ.ά. Ο νέος ελληνικός κινηματογράφος μιλά για την ενδοοικογενειακή υπαινικτική, λεκτική και φυσική βία. Η οικογένεια μετατρέπεται σε μια μικρογραφία των κοινωνικών προβλημάτων της ελληνικής κοινωνίας, σε ένα κομπρεσέρ έντασης, δυσανεξίας και δυσαρέσκειας.

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

Εισαγωγικό σημείωμα: Το ακόλουθο κείμενο είναι απόσπασμα από τη συνέντευξη που παραχώρησε ο διάσημος Ιταλός τενόρος Αντρέα Μποτσέλι στον Κοσμά Βίδο για λογαριασμό του περιοδικού BHMAgazino, τεύχος 258, 24/07/2022.

[§1] Ο Αντρέα Μποτσέλι σταδιοδρομεί στις μεγαλύτερες αίθουσες συναυλιών και στα στούντιο ηχογραφήσεων, ερμηνεύοντας προγράμματα με άριες από όπερες, με παραδοσιακά ιταλικά τραγούδια αλλά και με τραγούδια από μιούζικαλ και ποπ επιτυχίες δίπλα στους διασημότερους συναδέλφους του. Ο τενόρος από την Τοσκάνη εξακολουθεί και σήμερα, στα 64 χρόνια του, να διαγράφει λαμπρή καριέρα, επιβεβαιώνοντας με την ιστορία του και τη διαχρονική παρουσία του στη σκηνή πως «όνειρο απραγματοποίητο δεν υπάρχει». Τα λόγια αυτά στο στόμα του αποκτούν άλλο ειδικό βάρος, καθώς για να πραγματοποιήσει το όνειρό του χρειάστηκε να υπερβεί τον εαυτό του: Ο Αντρέα Μποτσέλι στα 12 χρόνια του, και ενώ αντιμετώπιζε ήδη μεγάλα προβλήματα με την όρασή του, έχασε εντελώς το φως του. Δεν έχασε όμως και το κουράγιο του, δεν απώλεσε τη δύναμη της ψυχής του. Προχώρησε με αποφασιστικότητα (μια λέξη που χρησιμοποιεί συχνά στην κουβέντα μας) μπροστά, έγινε σταρ, έκτισε μεγάλη περιουσία και έκανε οικογένεια, αποκτώντας από τους δύο γάμους του τρία παιδιά. «Προσπαθούσα πάντα να είμαι ένας σωστός πατέρας, ένας πατέρας στο μέτρο του δυνατού παρών», λέει τώρα, τονίζοντας πως όσο και αν η μεγάλη καριέρα ήταν πάντα ένας σημαντικός στόχος, ένα όνειρο ζωής που πραγματοποιήθηκε, «τα παιδιά μου ήταν και είναι η πρώτη προτεραιότητά μου και ο κύριος λόγος για τον οποίο ζω».

Όμως κάνετε ένα εξαιρετικά απαιτητικό επάγγελμα. Όταν πρέπει να επιλέξετε, η οικογένεια είναι πάντα η πρώτη επιλογή; Ακόμα και αν αυτό σημαίνει πως θα χάσετε μια πολύ συμφέρουσα επαγγελματική πρόταση;

[§2] «Πιστεύω πως με λίγη καλή οργάνωση μπορεί να βρεις τρόπο για να αφοσιωθείς στους αγαπημένους σου. Όπως συχνά λέω, δεν είναι ο χρόνος της παρουσίας μου στο σπίτι αυτό που έχει σημασία όσο η ποιότητα του χρόνου που περνάμε μαζί ως οικογένεια. Επέβαλα ένα μέγιστο χρονικό όριο απουσίας για τις συναυλίες μου. Έχω επίσης το προνόμιο να έχω δίπλα μου τη σύζυγό μου, η οποία είναι και η μάνατζέρ μου. Και έχω πια και δύο παιδιά με τα οποία μπορώ να μοιράζομαι τη σκηνή».

Από τα παιδιά σας, ο γιος σας, ο Ματέο, ακολουθεί πλέον ξεκάθαρα τα βήματά σας και θεωρείται ένας πολλά υποσχόμενος νέος τραγουδιστής. Τι τον έχετε συμβουλεύσει;

[§3] «Όταν ο Ματέο εξέφρασε την επιθυμία να δοκιμαστεί στο επάγγελμα του καλλιτέχνη, τον προειδοποίησα για τις δυσκολίες, τις οποίες γνωρίζω πολύ καλά. Του εξήγησα πόσο περίπλοκο είναι το θέμα της showbiz.  Όμως τελικά χαίρομαι για την επιλογή του, γιατί διαπιστώνω πως έχει βρει τον δρόμο του στη μουσική, εκφράζοντας τη δική του προσωπικότητα».

ΚΕΙΜΕΝΟ 3: Το μονοπάτι στη θάλασσα

Το απόσπασμα προέρχεται από το μυθιστόρημα του Αντώνη Σουρούνη (1942-2016) «Το μονοπάτι στη θάλασσα» (Καστανιώτης, 2006) που βραβεύτηκε με τα Βραβεία Μυθιστορήματος των περιοδικών «Διαβάζω» και «Να ένα μήλο».

«Θα πάμε στο πάρκο παππού;» Σηκώθηκε σιγά και με κόπο, σα να σήκωνε ένα μεγάλο βάρος, ενώ δε σήκωνε τίποτα. «Πιάσε από κει το μπαστούνι…». Το έπιασα. «Θα σε κρατώ εγώ παππού, άσε το μπαστούνι…». «Ξέρω πως θα με κρατάς αλλά το θέλω για παρέα» είπε και μου το πήρε απ’ το χέρι. «Εσύ θα κρατάς εμένα κι εγώ θα κρατάω αυτό». Το σήκωσε λίγο και το κοίταξε σα να μην το είχε ξαναδεί ποτέ του. «Κοίτα το», είπε και δεν ήξερα αν μιλάει σε μένα ή σ’ αυτό, γιατί το έφερε μπρος τα μάτια του και το κοιτούσε. «Σ’ το ’χω ξαναπεί θαρρώ, τούτο δω είναι το μόνο ξύλινο πράγμα που φτιάχνει ο άνθρωπος και δεν του βάζει καρφιά, γι’ αυτό και μπορεί να σεργιανάει μαζί του στους δρόμους και να βλέπει πράματα και θάματα. Οι πιο πολλοί άνθρωποι περπατάν για να φτάσουν με το έτσι θέλω κάπου, γι’ αυτό και δε βλέπουν τίποτα στο δρόμο. Εσύ να γίνεις σαν κι αυτό το μπαστούνι. Να γκιζεράς στον κόσμο για να βλέπεις, ν’ ακούς και να μαθαίνεις. Μην αφήσεις να σε κάνουν καρέκλα οι άλλοι και να σε κλείσουν στην κάμαρα για να κάθονται πάνω σου. Ούτε και τραπέζι για να ντερλικώνουν στην πλάτη σου. Μπαστούνι να γίνεις για να στηρίζεσαι πάνω σου, να στηρίζεις αυτούς που θέλουν να πάνε στο πάρκο να κάνουν τη βόλτα τους κι αυτούς που δεν τους στηρίζουν τα ποδάρια τους».

ΘΕΜΑ Α (μονάδες 20)

Ποια χαρακτηριστικά της ελληνικής οικογένειας αποτυπώνονται στις ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου, σύμφωνα με το Κείμενο 1; Να τα αποδώσεις συνοπτικά (70 έως 80 λέξεις) και χωρίς δικά σου σχόλια.

Η ελληνική οικογένεια αποτυπώνεται στον κινηματογράφο ως κλειστό και ελεγχόμενο περιβάλλον, που δημιουργεί έναν τεχνητό κόσμο για τα παιδιά, με υπερπροστασία και αυστηρή οργάνωση της καθημερινότητάς τους. Παράλληλα, αναδεικνύεται ο καθοριστικός της ρόλος στην εκπαίδευση και την ανατροφή, αλλά και ο έλεγχος της συμπεριφοράς σύμφωνα με κοινωνικές νόρμες. Τέλος, προβάλλεται ως χώρος κρίσης και συγκρούσεων, που αντανακλά τα ευρύτερα κοινωνικά προβλήματα.

 

ΘΕΜΑ Β.1 (μονάδες 15)

Να αξιολογήσεις τη συνάφεια του τίτλου του Κειμένου 1 με το θέμα του (μονάδες 5) και τη θέση που παίρνει ο συγγραφέας απέναντι σε αυτό (μονάδες 10).

Ο τίτλος του Κειμένου 1, «Οικογένεια σε κρίση», ελλειπτικός και ονοματοποιημένος, είναι άμεσα συναφασμένος με το θέμα του, την κρίση που βιώνει η ελληνική οικογένεια. Υπηρετεί τόσο τον πληροφοριακό όσο και τον ρητορικό του ρόλο, καθώς συνοψίζει εύστοχα το περιεχόμενο του κειμένου, προαναγγέλλοντας ταυτόχρονα το επίσημο και απρόσωπο ύφος του. Ταυτόχρονα, σχετίζεται, ως έναν βαθμό τουλάχιστον, και με τη θέση του συγγραφέα ότι δηλαδή σε ορισμένες ελληνικές κινηματογραφικές ταινίες αποτυπώνεται η κρίση της ελληνικής οικογένειας ως μικρογραφίας της παθολογίας της σύγχρονης εποχής και της ελληνικής κοινωνίας. Με την ελλειπτικότητα και την ονοματοποιήση έχουν αφαιρεθεί στοιχεία από τον τίτλο (κινηματογράφος, ελληνική κοινωνική παθολογία), αλλά από την άλλη τονίζεται τόσο η κρίση που διέρχεται η οικογένεια όσο και οι επιπτώσεις της.

 

ΘΕΜΑ Β.2 (μονάδες 10)

Να εντοπίσεις μία ειρωνική φράση στο Κείμενο 1 και μία πρόταση που διατυπώνεται με βεβαιότητα στο Κείμενο 2 (μονάδες 4) και να δικαιολογήσεις αυτές τις επιλογές, λαμβάνοντας υπόψη σου το θέμα του κάθε κειμένου και την αντίστοιχη πρόθεση του συντάκτη του (μονάδες 6).

Κείμενο 1, §1: «Η οικογένεια […] που φρόντιζε κατά προτεραιότητα την εκπαίδευση των παιδιών της, την υγεία τους, ακόμη και τα στραβά τους δοντάκια». Η φράση «ακόμη και τα στραβά τους δοντάκια» είναι ειρωνική. Μέσω της ειρωνείας αυτής ο συγγραφέας αναδεικνύει την άποψη ότι η στάση της ελληνικής οικογένειας απέναντι στα παιδιά της είναι παθογενής και βαθιά υποκριτική, καθώς νοιάζεται επιφανειακά για τα προβλήματά τους, ακόμη και για τα πιο ασήμαντα, ενώ στην πραγματικότητα δεν τα αφήνει να αναπτυχθούν ελεύθερα και αυτόνομα, ώστε να εξελιχθούν σε ολοκληρωμένες προσωπικότητες. || Κείμενο 2, §1: «τα παιδιά μου ήταν και είναι η πρώτη προτεραιότητά μου και ο κύριος λόγος για τον οποίο ζω». Στη συγκεκριμένη περίοδο λόγου οι προτάσεις διατυπώνονται με βεβαιότητα, καθώς τα ρήματα (ήταν, είναι, ζω) βρίσκονται σε έγκλιση οριστική, που δηλώνει το πραγματικό και το βέβαιο. Επιπλέον, η χρήση παρατατικού και ενεστώτα σε παράταξη («ήταν και είναι») τονίζει τη διάρκεια, τη μονιμότητα της επιλογής του συνεντευξιαζόμενου, ενώ οι επιθετικοί προσδιορισμοί («πρώτη» και «κύριος») αναδεικνύουν τον κυρίαρχο ρόλο που έχει αυτή η επιλογή στη ζωή του. Όλα αυτά τα γλωσσικά στοιχεία καθιστούν ολοφάνερη τη βεβαιότητα με την οποία ο Αντρέα Μποτσέλλι διατυπώνει το μήνυμά του, ότι τα παιδιά του έχουν πρωτεύοντα ρόλο στη ζωή του. Με αυτόν τον τρόπο υπηρετεί την πρόθεσή του, να τονίσει δηλαδή ότι παρά τη σπουδαία σταδιοδρομία του στο τραγούδι δεν παραμέλησε ποτέ την οικογένειά του.

 

ΘΕΜΑ Β.3 (μονάδες 10)

  1. «Η οικογένεια που έπαιξε βασικό ρόλο στη μετάβαση από την αγροτική κοινωνία στην κοινωνία των πόλεων στην Ελλάδα, που φρόντισε κατά προτεραιότητα την εκπαίδευση των παιδιών της, την υγεία τους, ακόμη και τα στραβά τους δοντάκια, που είχε ενσωματώσει όλες τις παιδαγωγικές θεωρίες αντιαυταρχισμού, […], αυτή η υπερπροστατευτική μειλίχια οικογένεια θεωρούνταν πλέον από τον ελληνικό κινηματογράφο ότι αποτυπώνει όλες τις αντιφάσεις και τα άγχη αυτής της εποχής, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο θέμα.» Να αντικαταστήσεις τις παραπάνω υπογραμμισμένες λέξεις του χωρίου του Κειμένου 1 (§1) με συνώνυμες, ώστε το ύφος λόγου να γίνει πιο λόγιο. (μονάδες 4)
  2. Στην §3 του Κειμένου 2 ο συνεντευξιαζόμενος χρησιμοποιεί βραχυπερίοδο λόγο. Να τον εντοπίσεις (μονάδες 2) και να επισημάνεις δύο λόγους, για τους οποίους επιλέγει αυτό τον τρόπο σύνδεσης των νοημάτων (μονάδες 4).
[1] Η οικογένεια που διαδραμάτισε βασικό ρόλο στη μετάβαση από την αγροτική κοινωνία στην αστική κοινωνία στην Ελλάδα, που μερίμνησε κατά προτεραιότητα για την εκπαίδευση των παιδιών της, την υγεία τους, ακόμη και τα στραβά τους δοντάκια, που είχε υιοθετήσει όλες τις παιδαγωγικές θεωρίες αντιπαιδαγωγισμού, […], αυτή η υπερπροστατευτική μελίχια οικογένεια θεωρούνταν πλέον από τον ελληνικό κινηματογράφο ότι αποτυπώνει όλες τις αντιφάσεις και τα άγχη αυτής της εποχής περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο θέμα.» [2] «Έβαλα ένα μέγιστο χρονικό όριο απουσίας για τις συναυλίες μου. Έχω επίσης το προνόμιο να έχω δίπλα μου τη σύζυγό μου, η οποία είναι και η μάνατζέρ μου. Και έχω πια και δύο παιδιά με τα οποία μπορώ να μοιράζομαι τη σκηνή». Στις τρεις τελευταίες περιόδους της τρίτης παραγράφου του Κειμένου 2 ο λόγος είναι μικροπερίοδος. Ο συνεντευξιαζόμενος επιλέγει αυτόν τον τρόπο σύνδεσης των νοημάτων, α) για να προσδώσει ταχύ ρυθμό στον λόγο του και β) για να γίνει ευκολότερα αντιληπτό το μήνυμά του (οι συναυλίες δεν του στέρησαν την παρουσία των αγαπημένων του προσώπων).

 

ΘΕΜΑ Γ (μονάδες 15)

Τι συμβολίζει το μπαστούνι για τον παππού του αφηγητή στο Κείμενο 3; Να τεκμηριώσεις την απάντησή σου, αξιοποιώντας τρεις (3) κειμενικούς δείκτες. Εσύ, αν ήσουν στη θέση του αφηγητή, θα ακολουθούσες τη συμβουλή του παππού για το μπαστούνι ή όχι και γιατί; (150 έως 200 λέξεις)

Το μπαστούνι συμβολίζει για τον παππού του αφηγητή όλα εκείνα τα εφόδια και τα γνωρίσματα (γνώσεις, συναισθήματα, στοιχεία του χαρακτήρα), που στηρίζουν τον κάθε άνθρωπο στη ζωή, ώστε να αναπτυχθεί αυτόνομα, να διαμορφώσει ελεύθερα την προσωπικότητά του, να γνωρίσει τον εαυτό του και τον κόσμο («γιατί αυτό και μπορεί να σεργιανάει … πράματα και θάματα») και να πραγματοποιήσει τα όνειρά του, απολαμβάνοντας τη ζωή («Εσύ να γίνεις … ν’ ακούς και να μαθαίνεις»), με σκοπό να βοηθήσει όσους έχουν ανάγκη και να απελευθερώσει τους συνανθρώπους του κι όχι να γίνει υποχείριό τους («Μην αφήσεις να σε κάνουν καρέκλα … δεν τους στηρίζουν τα ποδάρια τους»). Είναι χαρακτηριστικό ότι το μπαστούνι προσωποποιείται, αποκτά ανθρώπινη υπόσταση και ο παππούς προτρέπει-παραινεί τον εγγονό του, σε β΄ ενικό πρόσωπο και με προτρεπτικές υποτακτικές («να γίνεις», «να γυρίσεις»), να αποκτήσει όλα τα χαρακτηριστικά του μπαστουνιού, ώστε να γίνει ελεύθερος, συμπονετικός άνθρωπος. Στο μπαστούνι αντιπαραβάλλονται δύο άλλα χρηστικά αντικείμενα, η καρέκλα και το τραπέζι, σύμβολα της υποτέλειας και της υποταγής που καθιστούν τον άνθρωπο αντικείμενο στυγνής εκμετάλλευσης, με σκοπό να αποτραπεί αυτή τη φορά ο εγγονός-αφηγητής, πάλι σε β΄ ενικό πρόσωπο και με αποτρεπτική υποτακτική («μην αφήσεις»), από τον αντίστοιχο ανελεύθερο τρόπο ζωής. Ο μαθητής/η μαθήτρια διατυπώνει ελεύθερα τη συμφωνία ή τη διαφωνία του, ανάλογα με τον προσωπικό του/της κύκλο και τις προσλαμβάνουσες που έχει. Οποιαδήποτε διατύπωση άποψης από τους/τις μαθητές/μαθήτριες θεωρείται αποδεκτή, εφόσον μπορεί να τεκμηριωθεί με στοιχεία/χωρία του κειμένου, χωρίς να δίνεται με τρόπο αυθαίρετο.

 

ΘΕΜΑ Δ (μονάδες 30)

Με αφορμή την ανάρτηση του Κειμένου 1 στη σχολική ιστοσελίδα αποφασίζεις να δημοσιεύσεις ένα σχόλιο (350 έως 400 λέξεις) στο οποίο -με βάση τις προσωπικές σου εμπειρίες- παρουσιάζεις τα κύρια προβλήματα που εμφανίζει στη λειτουργία της η ελληνική οικογένεια (αρκούν δύο) και εκφράζεις τεκμηριωμένα τις προσωπικές σου σκέψεις για τον μέλλον του θεσμού.

Τίτλος: Η ελληνική οικογένεια σε κρίση: προκλήσεις και προοπτικές.

§1 (Πρόλογος): [α] Σύνδεση με την επικαιρότητα: Ανάρτηση του Κειμένου 1 στη σχολική ιστοσελίδα. [β] Θέμα/ Δεδομένο: Η οικογένεια αποτελεί θεμελιώδη θεσμό της ελληνικής κοινωνίας. [γ] Θέση/ Ισχυρισμός: Οι αντιφάσεις της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας επιβάλλουν την αναθεώρηση της οργάνωσης και της λειτουργίας της.

§2 (Κύριο Μέρος – Πρόβλημα 1): Ισχυρισμός: Υπερπροστασία και έλλειψη αυτονομίας. [α] Περιγραφή: Υπερβολικός έλεγχος, συνεχής καθοδήγηση των παιδιών (έντονη εμπλοκή γονέων σε σχολικές επιλογές περιορισμός πρωτοβουλιών/ ευθυνών). [β] Εξήγηση: Φόβος αποτυχίας, κοινωνική πίεση για «επιτυχία» > Έλλειψη αυτοπεποίθησης, δυσκολία λήψης αποφάσεων, καθυστερημένη ωρίμανση προσωπικότητας

§3 (Κύριο Μέρος – Πρόβλημα 2): Ισχυρισμός Υλισμός και εργαλειακή αντίληψη της επιτυχίας. [α] Περιγραφή: Έμφαση σε επιδόσεις, τίτλους σπουδών, κοινωνική εικόνα (πίεση για συγκεκριμένα επαγγέλματα, ταύτιση αξίας του παιδιού με βαθμούς/διακρίσεις). [β] Εξήγηση: Κοινωνικό πρότυπο «καταξίωσης» μέσω επιτυχίας > Άγχος, ψυχολογική πίεση, παραμέληση συναισθηματικών αναγκών, διατάραξη ουσιαστικής επικοινωνίας στην οικογένεια.

§4 (Κύριο Μέρος – Το μέλλον της ελληνικής οικογένειας): Ισχυρισμός: Ο θεσμός δεν καταρρέει, αλλά μετασχηματίζεται. [α] Οδηγίες: Ενίσχυση διαλόγου και εμπιστοσύνης, σεβασμός στην αυτονομία των παιδιών, μετατόπιση από την «επιτυχία» στην «ολόπλευρη ανάπτυξη». [β] Εξήγηση: Δημοκρατικότερη οικογένεια, ισορροπία ανάμεσα σε στήριξη και ελευθερία.

§5 (Επίλογος): [α] Ανακεφαλαίωση: Τονισμός της σημασίας της οικογένειας ως πυρήνα κοινωνικοποίησης. [β] Καταληκτική σκέψη: η εξέλιξη της οικογένειας εξαρτάται από τη συνειδητή στάση των μελών της.

Leave a Reply